Voor de daguitstap naar de Noorderkempen hadden we onze eigen privébus voor een 50-tal Neossers, een prima gelegenheid om onderweg wat bij te praten en alweer heel wat nieuwe gezichten te leren kennen. Onze rijdende volière arriveerde filevrij en dus stipt aan de ‘kolonie van de landlopers’ in Wortel.  

In de 19de eeuw werd ze gesticht naar Hollandse model als ‘Kolonie van Weldadigheid’ om arme mensen en bedelaars uit de steden op te vangen door ze hun eigen boerderijtje te laten runnen. Na de onafhankelijkheid van België kreeg het uiteindelijk een minder idealistisch doel, met name om er ‘landlopers’ op te sluiten. Een landloper was volgens de wet iemand zonder inkomen die onvoldoende geld had om een brood te kopen, een misdrijf waarvoor je riskeerde opgesloten te worden in open gevangenissen zoals Wortel, Hoogstraten of Merksplas.  De kolonies werden een vergaarbak voor armen, vagebonden, deserteurs, alcoholisten, vereenzaamden... Op een bepaald moment zaten er meer dan 6000 mensen opgesloten. Met name ene Leon Smet verbleef hier toen in 1943 zijn zoon werd geboren, later beroemd geworden als...Johnny Hallyday.  

Naamloos begraven 

Toen die wet op de beteugeling van de landloperij in 1993 eindelijk officieel werd afgeschaft, verbleven hier nog maar enkele landlopers. Wortel-Kolonie staat intussen op de Werelderfgoedlijst van Unesco. En het gebied van ruim 540 hectare is vandaag de stek voor tientallen soorten vogels, vleermuizen, insecten en andere bewoners. Statige bosdreven, open akkers, vennen, heide en graslanden wisselen elkaar af. Tijdens de wandeling van een bescheiden 5 kilometer leidde akela Marc ons langs  het schamele landloperskerkhof met vaak naamloze witte kruisjes. Even verder hielden we halt aan de gedenkplaats voor de bemanning van een geallieerde Halifax-bommenwerper die hier in 1944 werd neergehaald door een Duitse Messerschmitt. Uiteindelijk belandden we aan de voormalige Dodendraad in Castelree, tijdens WO I de elektrische grens met het neutrale Nederland. Velen kenden toen nog niets van elektriciteit en zijn hier letterlijk 'blijven plakken.' Onze maag kreeg meteen ook de gelegenheid om in het restaurant hier te blijven plakken aan de heerlijke pannen spek met eieren die er stonden te wachten. 

Het rode goud 

Ons middagprogramma was geheel seizoensgebonden gewijd aan ‘het rode goud’ van Hoogstraten, de aardbei. De Coöperatie Hoogstraten staat centraal in deze miljoenenbusiness die al voor België bestond hier begon. Terwijl vroeger zowat iedereen hier een kleine aardbeienkweker was, zijn het vandaag nog zo’n 165 grote serretelers die gebruik maken van de diensten van de Coöperatie, waar de aardbeien geveild en gekeurd worden en waar ze een verpakking met QR-code meekrijgen, zodat elke bakje getraceerd kan worden. Zo’n veiling ziet er vandaag uit als een soort roulette op een PC-scherm, waar je het balletje kan laten stoppen om de juiste prijs voor de juiste lading te bieden.  

Tijdens de videopresentatie tastten we verlekkerd toe op de bakjes zoete en malse Elsanta voor onze neus. Naast de 900 hectare aardbeien in de streek worden in de streek trouwens ook 177 ha tomaten en 84 ha paprikas geteeld, die in al hun kleurtjes door een volautomatische sorteermachine gaan.  De wandeling met de gids door het 19 ha grote complex met zijn verpakkingsinstallaties en 40.000 m² koelcellen, terwijl uit de boxen “Strawberry Fields forever” van The Beatles klonk, leek ons een stuk langer dan de boswandeling van deze morgen. 

Stikstof en hommels 

Maar we wilden natuurlijk ook wel eens zien hoe het er bij zo’n kweker in de praktijk aan toe ging. In het sappigste Kempens maakte de zaakvoerder van een grote serre ons wegwijs in het telen van aardbeien. Tussen de eindeloze rijen plantjes in hangende goten leerden we onder meer dat voor de bemesting een hoog stikstofgehalte (CO2) noodzakelijk is, dat pesticiden vandaag vervangen zijn door insecten die de voor de plantjes schadelijke beestjes liquideren. Ook hommels en bijen zijn hier zeer gewaardeerde en goedkope arbeidskrachten, terwijl de pluk traditioneel gebeurt door Roemeense seizoenarbeiders. Ook bij het plukken komt enig inzicht in de psychologie van de aardbei van pas: als zo’n plant de aardbei maar moeilijk wil lossen mag je dat niet forceren, maar bijvoorbeeld wat meer hydrateren. Welke plantjes, wanneer planten, wanneer bemesten, hoe de temperatuur en vochtigheid in de serres bewaken? Kortom, aardbeien kweken vergt heel wat meer vakkennis en ervaring dan we ons konden voorstellen. 

Met de nodige bakjes aardbeien aan boord volgde nog een korte rit naar dorpscafé De Guld in Wortel, waar ze speciaal voor ons hadden geopend en de biljarttafel verbouwd tot een buffet met stoofvlees en vol-au-vent met frietjes. Er viel heel wat na te praten en het vergde wel enig geduld om iedereen weer in de bus te krijgen om voor het donker terug in Antwerpen te geraken. Met veel dank aan zij die voor deze weer perfect geregisseerde uitstap zorgden. 

Herman Van Waes 

Meer weten over Wortel-Kolonie? 

Beluister de podcast van Lieven Van Gils: Aan de rand van het land. 

Lees het boek Landlopers van Toon Horsten, een boeiende alternatieve geschiedenis met getuigenissen van landlopers en personeel van de kolonie.  

Neos door de Strawberry Fields van Hoogstraten 

Voor de daguitstap naar de Noorderkempen hadden we onze eigen privébus voor een 50-tal Neossers, een prima gelegenheid om onderweg wat bij te praten en alweer heel wat nieuwe gezichten te leren kennen. Onze rijdende volière arriveerde filevrij en dus stipt aan de ‘kolonie van de landlopers’ in Wortel.  

In de 19de eeuw werd ze gesticht naar Hollandse model als ‘Kolonie van Weldadigheid’ om arme mensen en bedelaars uit de steden op te vangen door ze hun eigen boerderijtje te laten runnen. Na de onafhankelijkheid van België kreeg het uiteindelijk een minder idealistisch doel, met name om er ‘landlopers’ op te sluiten. Een landloper was volgens de wet iemand zonder inkomen die onvoldoende geld had om een brood te kopen, een misdrijf waarvoor je riskeerde opgesloten te worden in open gevangenissen zoals Wortel, Hoogstraten of Merksplas.  De kolonies werden een vergaarbak voor armen, vagebonden, deserteurs, alcoholisten, vereenzaamden... Op een bepaald moment zaten er meer dan 6000 mensen opgesloten. Met name ene Leon Smet verbleef hier toen in 1943 zijn zoon werd geboren, later beroemd geworden als...Johnny Hallyday.  

Naamloos begraven 

Toen die wet op de beteugeling van de landloperij in 1993 eindelijk officieel werd afgeschaft, verbleven hier nog maar enkele landlopers. Wortel-Kolonie staat intussen op de Werelderfgoedlijst van Unesco. En het gebied van ruim 540 hectare is vandaag de stek voor tientallen soorten vogels, vleermuizen, insecten en andere bewoners. Statige bosdreven, open akkers, vennen, heide en graslanden wisselen elkaar af. Tijdens de wandeling van een bescheiden 5 kilometer leidde akela Marc ons langs het schamele landloperskerkhof met vaak naamloze witte kruisjes. Even verder hielden we halt aan de gedenkplaats voor de bemanning van een geallieerde Halifax-bommenwerper die hier in 1944 werd neergehaald door een Duitse Messerschmitt. Uiteindelijk belandden we aan de voormalige Dodendraad in Castelree, tijdens WO I de elektrische grens met het neutrale Nederland. Velen kenden toen nog niets van elektriciteit en zijn hier letterlijk 'blijven plakken.' Onze maag kreeg meteen ook de gelegenheid om in het restaurant hier te blijven plakken aan de heerlijke pannen spek met eieren die er stonden te wachten. 

Het rode goud 

Ons middagprogramma was geheel seizoensgebonden gewijd aan ‘het rode goud’ van Hoogstraten, de aardbei. De Coöperatie Hoogstraten staat centraal in deze miljoenenbusiness die al voor België bestond hier begon. Terwijl vroeger zowat iedereen hier een kleine aardbeienkweker was, zijn het vandaag nog zo’n 165 grote serretelers die gebruik maken van de diensten van de Coöperatie, waar de aardbeien geveild en gekeurd worden en waar ze een verpakking met QR-code meekrijgen, zodat elke bakje getraceerd kan worden. Zo’n veiling ziet er vandaag uit als een soort roulette op een PC-scherm, waar je het balletje kan laten stoppen om de juiste prijs voor de juiste lading te bieden.  

Tijdens de videopresentatie tastten we verlekkerd toe op de bakjes zoete en malse Elsanta voor onze neus. Naast de 900 hectare aardbeien in de streek worden in de streek trouwens ook 177 ha tomaten en 84 ha paprikas geteeld, die in al hun kleurtjes door een volautomatische sorteermachine gaan.  De wandeling met de gids door het 19 ha grote complex met zijn verpakkingsinstallaties en 40.000 m² koelcellen, terwijl uit de boxen “Strawberry Fields forever” van The Beatles klonk, leek ons een stuk langer dan de boswandeling van deze morgen. 

Stikstof en hommels 

Maar we wilden natuurlijk ook wel eens zien hoe het er bij zo’n kweker in de praktijk aan toe ging. In het sappigste Kempens maakte de zaakvoerder van een grote serre ons wegwijs in het telen van aardbeien. Tussen de eindeloze rijen plantjes in hangende goten leerden we onder meer dat voor de bemesting een hoog stikstofgehalte (CO2) noodzakelijk is, dat pesticiden vandaag vervangen zijn door insecten die de voor de plantjes schadelijke beestjes liquideren. Ook hommels en bijen zijn hier zeer gewaardeerde en goedkope arbeidskrachten, terwijl de pluk traditioneel gebeurt door Roemeense seizoenarbeiders. Ook bij het plukken komt enig inzicht in de psychologie van de aardbei van pas: als zo’n plant de aardbei maar moeilijk wil lossen mag je dat niet forceren, maar bijvoorbeeld wat meer hydrateren. Welke plantjes, wanneer planten, wanneer bemesten, hoe de temperatuur en vochtigheid in de serres bewaken? Kortom, aardbeien kweken vergt heel wat meer vakkennis en ervaring dan we ons konden voorstellen. 

Met de nodige bakjes aardbeien aan boord volgde nog een korte rit naar dorpscafé De Guld in Wortel, waar ze speciaal voor ons hadden geopend en de biljarttafel verbouwd tot een buffet met stoofvlees en vol-au-vent met frietjes. Er viel heel wat na te praten en het vergde wel enig geduld om iedereen weer in de bus te krijgen om voor het donker terug in Antwerpen te geraken. Met veel dank aan zij die voor deze weer perfect geregisseerde uitstap zorgden. 

Herman Van Waes 

Meer weten over Wortel-Kolonie? 

Beluister de podcast van Lieven Van Gils: Aan de rand van het land. 

Lees het boek Landlopers van Toon Horsten, een boeiende alternatieve geschiedenis met getuigenissen van landlopers en personeel van de kolonie.