Wie alleen woont, wordt vaak met enige achterdocht bekeken. Te egoïstisch of te zielig? En dat terwijl bijna iedereen - voor even of voor een langere tijd - alleen zal wonen. Nathalie Le Blanc is haar hele volwassen leven een alleenwoner. Toen ze er een boek over plande, werd ze gewaarschuwd door haar uitgever. ‘Pas op, voor de komende 10 jaar zal je als dé expert gezien zal worden.’ En of hij gelijk gekregen heeft. Ze werd intussen in alle media opgepikt en als ervaringsdeskundige uitgenodigd in zowel het Vlaamse als federale parlement. Haar boek ‘SOLO’ wordt binnenkort heruitge geven. Een gesprek over een thema dat onze gevoelige snaar blijkbaar maar raakt als we zelf in de situatie belanden…

Tekst: Grete Cornelis - Foto’s: Luk Collet

Het woord ‘alleen’ staat bewust niet in de titel van het boek.

Nathalie: ‘Alleen blijft toch een negatieve bijklank hebben. Daarom heb ik bewust voor SOLO als titel gekozen. Ik hou ook niet van de term ‘alleenstaanden’ en spreek liever over ‘alleenwoners’. ‘Single’ dekt evenmin de lading want niet elke alleenwoner is single. Zeker bij ouderen die op latere leeft ijd in een (nieuwe) relatie stappen, merk je steeds vaker dat ze alleen blijven wonen terwijl ze wel een partner hebben.

Corona kantelpunt

Het boek is intussen zo’n 12 jaar oud en er staat een heruitgave gepland. Maatschappelijk verandert onze kijk op het fenomeen en nog niet alle facetten zijn belicht.

Nathalie: “Corona was een kantelpunt. Ik heb het aan den lijve ondervonden. Als braaf meisje (lacht) hield ik me aan de regels. De facto betekende dat dat je alleen contact mocht hebben met je huisgenoten. Voor ons, alleenwoners, was dat dus letterlijk niemand. Toen ik na drie maanden naar de dermatoloog moest en die mijn huid aanraakte, kreeg ik tranen in de ogen. Het was de eerste aanraking gedurende maanden. In die periode hebben alleenwoners zich voor het eerst als groep laten horen over de maatregelen die hen absurd hard troff en. Ik geloof niet dat de regering ons met opzet viseerde maar het was duidelijk dat het beleid niet had stilgestaan bij het eff ect van de lockdownmaatregelen op alleenwoners.” 

Grote spreidstand

Het aantal éénpersoonshuishoudens neemt toe. In Vlaanderen is dat momenteel 1 op 3. Je zou toch denken dat die groep zich luider kan laten gelden?

Nathalie: “Het is niet evident om als groep naar buiten te komen en dat heeft verschillende oorzaken. Er is nog steeds de overheersende norm van het gezin met twee kinderen, een standaard die al lang achterhaald is – denk maar aan alleenstaande ouders met kinderen, nieuw samengestelde gezinnen, verschillende vormen van co-housing. De maatschappelijke blik hierop verandert stilaan maar de politiek hinkt hopeloos achterop. Alleenwoners zijn ook zo’n heterogene groep. Dat gaat van de 20-jarige student die alleen gaat wonen, over gescheiden ouders die elk opnieuw moeten beginnen tot iemand die na een lang huwelijk plots zijn of haar levenspartner verliest. Voor de enen is het een tijdelijk gegeven, een wachtkamer tot er een nieuwe relatie opduikt en men opnieuw gaat samenwonen, voor de andere is het een bewuste en soms levenslange keuze. Al is dat laatste eerder zeldzaam en gaat het om zo’n 1% van de bevolking. Dat maakt dat we vaker bij de verschillen stilstaan dan bij de overeenkomsten. Dat is vreemd want de lasten en de lusten zijn voor iedereen wél hetzelfde. Toen het boek verscheen, was ik ervan overtuigd dat niemand er bewust voor kiest om alleen te wonen. Vandaag ben ik daar minder zeker van.”

Manage your moods

Tijd dus voor een update van het boek. Daarin wil Nathalie het niet alleen hebben over de praktische uitdagingen en de (fiscaal) ongelijke behandeling tegen over samenwonenden of gehuwden. Ze wil zich ook meer verdiepen in de psychologische aspecten.

Nathalie: “Een van de moeilijkste en meest onzichtbare facetten van het alleen wonen, is wat ik ‘stemmingsbeheer’ noem. Zelf kan ik daar goed mee overweg maar ik merk dat veel mensen het daar knap lastig mee hebben. Ik was een enig kind en heb dus al vroeg geleerd om bewust te zijn van mijn emoties en hoe ze te reguleren. Dat kwam me goed van pas toen ik er voor koos om alleen te gaan wonen. Voor anderen – zeker als het alleen wonen een nieuwe realiteit is – is dat geen evidentie. Je hebt een rotdag gehad, je bent helemaal gestresseerd en je komt thuis en dan is er niemand die de dingen relativeert, voor wat afleiding zorgt of je opnieuw aan het lachen brengt. Je moet dus leren hoe je daar mee omgaat en wat voor jou werkt. Alleen wonen vlakt ook de grote emoties af. Ik hoef me thuis niet te ergeren aan het gedrag van een man maar tegelijk valt er ook minder te lachen. Hetzelfde als ik op reis ga. Dan ben ik nog wispelturiger (lacht) en vind ik het heerlijk om alleen te gaan eten of gesprekjes te voeren met een taxichauffeur of toevallige passant maar als er iets leuks op straat gebeurt, mis ik wel de slappe lach die ik gegarandeerd zou krijgen met een vriendin erbij.”

Alleen = eenzaam?

Uit een recente studie van de mutualiteit Helan blijkt dat er een verband is tussen je gezinssituatie en gebruik van mentale gezondheidszorg. Alleenstaanden zouden meer medicatie gebruiken en vaker psychiatrische hulp inroepen. Binnen die groep spannen de vrouwen dan nog eens de kroon.

Nathalie: “Dit verhaal komt natuurlijk hard binnen maar is ook complex. In het onderzoek naar eenzaamheid bijvoorbeeld speelt armoede een niet te onderschatten maar vaak veronachtzaamde rol. Je kan eenzaamheid en alleen zijn ook nooit één op één aan elkaar linken. Sommige mensen zijn heel eenzaam in hun huwelijk terwijl er alleenstaanden zijn die er goed in slagen om een stevig en betrouwbaar netwerk op te bouwen. Je moet ook wel. Want er zijn nu eenmaal zoveel zaken waarvoor je beroep moet doen op iemand anders. Je gaat alleen op reis en je moet van de luchthaven terug thuis geraken zonder een taxi te moeten bellen. Ik prijs mezelf heel gelukkig met mijn vriendschappen. Ik ben zelfs meter van een van de kinderen van mijn vriendin. Wij hebben een geweldige band en ja, zo kan ik beroep doen op het lief van mijn metekind om mij in Charleroi op te pikken. Fijn, toch? Het is niet omdat we zelf geen kinderen hebben, dat we er niet van houden of er graag mee optrekken. Eerlijk gezegd vind ik dat het hoog tijd is voor ernstig wetenschappelijk onderzoek naar alleenwoners. Ik zou graag een doctoraatsonderzoek doen, maar blijkbaar is daar geen geld voor. Waarom? Misschien ligt het aan het feit dat veel mensen het als iets tijdelijks zien. Tussen twee relaties in of tot ze de ‘juiste’ partner vinden.”

Politiek verwaarloosd, commercieel wel op de kaart?

De maatschappelijke acceptatie van alleenwoners blijf intussen groeien, terwijl de politiek achterophinkt en de markt erop inspeelt. 

Nathalie: “Maatschappelijk beweegt er inderdaad wat. Alleen wonen is niet zomaar een trend maar een gegeven – in al zijn diversiteit. Dat dringt jammer genoeg nog niet door in de politiek. Fiscaal worden we stevig benadeeld en alle vaste kosten die bij het wonen of huren horen moet je als single alleen ophoesten. De overheid moedigt het kopen van een huis aan maar dat is voor een single nauwelijks haalbaar. We vinden het perfect normaal dat we bijspringen in de kosten wanneer mensen kinderen krijgen maar misschien moeten we ook oog hebben voor mensen die geen huis kunnen kopen en in hun eentje de huurkost moeten dragen. Over de ‘singletoets’ die elk nieuw beleid aftoetst op de impact voor alleenstaanden wordt al jaren gesproken maar de échte en praktische invulling ervan blijft toch dode letter. En dat in tegenstelling tot de commerciële sector. Die beseft maar al te goed dat ze voordeel halen uit een aanbod voor alleenwoners. Je kan in de supermarkt nu al kiezen voor een hele of een halve taart of gewoon één spie maar relatief gezien kosten die kleinere porties natuurlijk meer.” 

‘Elk nadeel heb ze voordeel’ Geldt dat ook voor het alleen leven?

Nathalie: “Ja natuurlijk. En ik gebruik dat beroemde Cruyff-citaat ook in mijn lezingen over het onderwerp. Zo zijn er de autonomie, de vrijheid én de eindeloze keuzemogelijkheden wanneer je een reisbestemming, nieuwe sofa of huisdier moet kiezen als je geen rekening hoeft te houden met een partner. Maar… je moet wel altijd en alleen kiezen, en je kan niemand de schuld geven als je verkeerd gekozen hebt (lacht). Er is die vrijheid maar die heeft toch haar beperkingen. Wil je van job veranderen bijvoorbeeld, dan voelt het toch een stuk veiliger als er een partner is die eventueel tijdelijk de afbetaling van je huis kan opvangen.” Psychologische drempels Sommige alleenwoners moeten, als ze uitgenodigd worden voor een receptie of een bijeenkomst van een vereniging, over een onzichtbare psychologische drempel die je als koppel niet kent. Nathalie: “Klopt helemaal. Maar ook dat kan je leren. Toen ik begon als journalist zat ik na een persconferentie soms liever met een boek op het toilet dan te netwerken. Nu kan ik dit prima. Ik vind het niet erg om het gebeuren gewoon gade te slaan én ik spreek makkelijk anderen aan. Je hoeft ook nooit bang te zijn dat mensen jou niet interessant gaan vinden. Stel gewoon een geïnteresseerde vraag in het leven of werk van de andere en hop, je bent vertrokken. Ook alleen op restaurant gaan, vind ik niet erg. Integendeel. Maar ik hou er niet van als ze me aan een tafeltje in een hoek duwen of aan de toog zetten. Ik wil mijn boek kunnen lezen of in de zaal of in de keuken kijken. Mensen die met twee of meer komen eten, hebben immers elkaar om mee te praten Toch?”